Pyszna-główka – monarda zwana bergamotka

Pyszna-główka – monarda zwana bergamotka
7 lutego 2016 herbshydroadministruje

Warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/trady/domains/uprawiamwlasnejedzenie.pl/public_html/wp-content/themes/atelier/swift-framework/content/sf-post-formats.php on line 89

Monarda to pochodząca z Kanady i północnych stanów Ameryki Północnej wieloletnia bylina o pięknych, wargowych kwiatach, aromatycznych liściach i kwadratowych łodygach.

Rozgniecione liście bergamotki przypominają aromat herbaty Earl Grey ( ale nie jest wchodzi w skład mieszanki herbat Earl Grey, gdzie dodaje się skórki cytrusowej: pomarańczy bergamotki/bergamoty)

Ciekawostki:

  • Nazwa „monarda” pochodzi od nazwiska lekarza-botanika dr Nicholasa Monardes z Sevilli. Opisywał on w XVI wieku florę Ameryki.

  • Nazwa „bergamotka” pochodzi od cytryny Citrus bergamia, (podobieństwo zapachu)

  • Wg innych źródeł nazwa pochodzi od włoskiego miasta Bergamo.

  • W Polsce w czasie II wojny światowej, przygotowywano z jej liści namiastkę herbaty.

  • W środowisku naturalnym rośnie nad brzegami strumieni i rzek.

  • przemysł kosmetyczny wykorzystuje olej z monardy do produkcji perfum oraz pachnącego potpourri.

  • Doskonała do ogrodów ziołowych ( pobliżu np. dziurawca, nawłoci i krwawnika)

  • przyciąga pszczoły, trzmiele i motyle, warto posadzić w pobliżu pasieki.

  • Wspaniała jako kwiat cięty do bukietów.

Po angielsku nazywana jest:

  • dziką bergamotką”,

  • dziką miętą” (ta sama rodzina co mięta),

  • końską miętą”,

  • górską miętą”.

  • beebalm (balsam dla pszczół)

  • bergamotką szkarłatną

  • herbata Oswego” robiana z pysznogłówki szkarłatnej/czerwonej (Monarda didyma) pito ją podobno po raz pierwszy w porcie Oswego (port Oswego obecnie część Nowego Jorku) – ceniona za orzeźwiający smak i zdrowotne właściwości

UPRAWA

  • gleba bogatą w składniki odżywcze,
  • nie nadmiernie wilgotną,
  • dobrze podczas sadzenia dużych ilości kompostu
  • ściółkowanie rozłożonym kompostem (wzrost bujny i zdrowe kwitnienie)
  • na piaszczystej glebie, obficiej kwitnie, (lecz nie tak bujnie rośnie) – pamiętajmy o podlewaniu,
  • nie moczyć liści
  • lubi słońce,
  • urośnie także w półcieniu.
  • rozprzestrzenia przy pomocy podziemnych odrostów korzeniowych
  • co 2-3 lata pysznołówkę odmładzamy.
  • po przekwitnięciu przycinamy (spowoduje to odrost i powtórne kwitnienie),
  • Kwitnie w drugim sezonie, lipiec-sierpień do połowy września
  • wysoka byliną (60-100 cm, i więcej)

Rozmnażanie:

  • przez siew nasion wiosną (kwitnięcie w następnym sezonie)
  • oddzielanie młodych odrostów po zewnętrznej części kępy.

Pysznogłówka jest bardzo podatna mączniaka (szczególnie w ciasno obsadzonych, osłoniętych murami ogrodach – przyczyną m.in. jest słaba cyrkulacja powietrza)

Najciekawsze odmiany pysznogłówki dwoistej

  • Monarda didyma ‚Gardenview Scarlet’ , wysokość 100-120 cm, czerwone kwiaty, (podobne do mopa), duża odporność na mączniaka

  • Monarda didyma ”Marshall’s Delight’ różowe kwiatostany, ciemnozielone liście, wyprostowane łodygi, bardziej odporna na mączniaka

  • Monarda didyma ‚Kardinal’ ma fioletowe kwiaty

  • Monarda didyma ‚Beauty of Cobham’ jasnofioletowe kwiaty, fioletowe przylistki

  • Monarda didyma ‚Fireball’ bardziej kompaktowa

  • Monarda didyma ‚Snow White’ – białe kwiaty, podatna na mączniaka

  • Monarda didyma ”Blue Stocking’ , fioletowo-niebieskie kwiaty

  • Monarda hybrida ‚Cambridge Scarlet’ – szkarłatno-czerwone kwiaty. Najpopularniejsza ( jeśli chodzi o kolor). Osiąga średnią wysokość 80 cm. Zdobyła nagrodę Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego (RHS) w Wielkiej Brytanii.

  • Monarda hybrida ‘Prarienacht’ – wyróżnia fioletowym kolorem, tworzy kępę wysokości około 90 cm, ma brązowo-czerwone przylistki.

  • Monarda hybrida ‚Schneewittchen’ jest rzadkością, z powodu białych kwiatów

  • Uważa się, że dzika bergamotka ma też kilka pododmian.

Różnice w odmianach:

  • Monarda pectina – pachnie cytryną i oregano,
  • Monarda citriodora – cytrynowy zapach,
  • Monarda menthifolia – pachnie miętą,
  • Monarda fistulosa – „tubularna” – chodzi o kształt fioletowych kwiatów, pachnie lawendą, jest to roślina lecznicza o wszechstronnym zastosowaniu.- pysznogłówkę cytrynową oraz pysznogłówkę dętą (uprawiana w Polsce)
  • Monarda didyma- liście pachną słodko i wydzielają mocny aromat, pysznogłówkę szkarłatną (uprawiana w Polsce)
  • Monarda hybrida – pysznogłówkę ogrodową (uprawiana w Polsce)

Działanie

Indianie Lakota pili bergamotkę w przypadku:

  • słabości,

  • przeziębień

  • jako środek odkażający

  • opatrywali nią rany (lepsze gojenie)

Bergamotka (tak jak mięta) ma działanie:

  • łagodzące,

  • ściągające,

  • poprawiające działanie układu pokarmowego

  • wspomagające przy niestrawności.

  • pomocniczo przy przeziębieniach.

KUCHNIA

Bergamotka nadaje się:

  • do herbat (np. suszone liście)

  • doprawianie ryb i mięs

  • do wypieków

  • kwiaty do deserów

  • sałatek owocowych..

Używa się:

  • młode liście (delikatniejsze w smaku)
  • starsze liście mogą być gorzkie.
  • kwiaty można jeść w formie świeżej oraz suszonej:
  • suszy się pojedyncze kwiatki (nie całe główki).
  • suszone listki można dodać do herbaty i zrobić własną mieszankę typu Earl Grey

Comments (0)

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*