Świński orzech – TOMPINAMBUR

Świński orzech – TOMPINAMBUR
7 lutego 2016 herbshydroadministruje

Warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/trady/domains/uprawiamwlasnejedzenie.pl/public_html/wp-content/themes/atelier/swift-framework/content/sf-post-formats.php on line 89

Topinambur ( Helianthus tuberosus)

Historia

Egzotyczna nazwa rośliny pochodzi od nazwy plemienia Indian Tupinamba z Ameryki Południowej. Bulwy topinamburu spożywane były przez Indian północnoamerykańskich w okresie przedkolumbijskim. Indianie poddawali bulwy fermentacji w kopcach, podczas której inulina ulegała rozkładowi na przyswajalne dla człowieka cukry. 

Do Europy została sprowadzona (około roku 1603) przez francuskiego badacza Samuela de Champlaina.

  • Szybko zostały docenione przez kolonistów i zawędrowały do Europy i Azji.
  • w 1612 roku od śmierci głodowej kanadyjskich osadników, gdy zajęte przez nich tereny nawiedziła straszna susza. Trzy lata później topinambur poświęcił papież jako roślinę ratującą od chorób i głodu.
  • Został rozpowszechniony na różnych kontynentach jako roślina jadalna, pastewna i ozdobna.
  • Wojna trzydziestoletnia upowszechnia uprawy topinambura w całej Europie,
  • Rozpowszechniły się, choć uprawiane były raczej jako warzywo ogrodowe, na ograniczoną skalę, a nie na polach.
  • Wnet jednak, bo już w XVIII wieku, na dalszy plan zepchnęły go ziemniaki i odtąd użytkowany był jako ceniona roślina pastewna.
  • Z powodu braku żywności  podczas II wojny światowej ponownie topinambur był  popularny w Europie.
  • W Polsce podobno już Mikołaj Rey już go znał, a uprawiany jest w już od 1730 roku jako odmiana południowoamerykańska. W okresie przedwojennym były uprawiane na Śląsku.

W języku polskim w XIX wieku i w części źródeł z XX wieku często używana jest nazwa „bulwa”, bulwy” Lokalnie i dawniej stosowano również takie nazwy jak:

  • bulba” (na Wileńszczyźnie),
  • gdula ziemna”,
  • świniak”,
  • świni chleb”
  • świni orzech”.

Używano także wziętej z francuskiego nazwy „topinambur” słonecznik bulwa” (już w końcu XVIII w.) lub „słonecznik bulwkowy”. We Francji topinambur nazywany jest nawet ziemną gruszką, trufla kanadyjska a w Anglii ziemnym jabłkiem, karczoch jerozolimski, karczoch jeruzalemski, wywodzi się od smaku warzywa, który przypomina nieco w smaku karczocha.

JEDZENIE

Jadalną częścią roślin są bulwy, wewnątrz żółte lub białawe, czerwono lub niebiesko nabiegłe, kruche. Mają słodki, orzechowy smak, przyrównywany do karczocha i orzechów brazylijskich.

Obecnie bulwy spożywane są jako warzywo zwykle po

  • przegotowaniu,
  • gotowaniu na parze
  • lub upieczeniu.
Mimo że polecane bywają do spożycia także w stanie surowym, w postaci takiej powodują wzdęcia u niektórych osób. Według części źródeł obróbka cieplna powinna trwać dłużej niż godzinę, przy czym w miarę upływu czasu bulwy stają się coraz słodsze. Inne źródła podają, że podczas gotowania należy uważać, bo łatwo bulwy rozgotować – w takim przypadku w ciągu kilku minut zmieniają się w papkę Ze względu na to, że najwięcej witamin znajduje się tuż przy powierzchni bulw, nie zaleca się ich obierania. Przed spożyciem wymagają oczyszczenia za pomocą szczoteczki i dokładnego umycia. Zaleca się dodanie octu do wody, w której gotowane są bulwy. Walory smakowe poprawia dodanie do potrawy startej gałki muszkatołowej. We Włoszech i Francji bulwy używane są do przygotowywania zup

Poza tym przyrządzane są podobnie do ziemniaków, włączając w to sporządzanie delikatnych frytek, a także chipsów

Polecane są także 

– w marynacie
– zapiekane z serem cheddar
– pieczone bulwy mogą być też stosowane jako substytut kawy

Gorąca herbata z plasterkiem topinambura lepiej smakuje niż z plasterkiem cytryny, dlatego bulwy tej rośliny bywają nazywane cytrusami północy,

ZDROWIE

Zawiera inulinę (stanowi 75% wszystkich węglowodanów w topinamburze) – jeden z najcenniejszych prebiotyków odżywiających florę bakteryjną jelit, przyczyniając się tym samym do budowania naszej odporności. Inulina rozkłada się cześciowo do fruktozy, która zalecana jest w diecie diabetyków.

  • Posiada bardzo niski indeks glikemiczny.
  • Zawiera mnóstwo koloidalnej krzemionki, co wspomaga pielęgnację skóry, nadaje blask i moc włosom oraz paznokciom.
  • Prócz białka w bulwach są duże ilości kwasów organicznych, sprzyjającego odchudzaniu błonnika, witamin, potasu, żelaza oraz tiaminy
  • W efekcie jedzenie topinambura reguluje trawienie, przemianę materii i pomocne jest w leczeniu chorób układu pokarmowego.
  • Wspomaga leczenie chorób płuc, wspaniale koi napady suchego i męczącego kaszlu.
  • Wspiera także układ sercowo-naczyniowy i kostno-stawowy dzięki zdolności regeneracji tkanek.
  • Posiada dwa razy więcej witaminy C i B1 niż w ziemniak.
  • Pokrywa dzienne zapotrzebowanie na żelazo u dzieci (wystarczy kilka bulw).
  • Jest bogaty w potas, wymiernie wpływając na wyrównanie gospodarki elektrolitowej, obniżając ciśnienie oraz wspierając pamięć i koncentrację.
  • Stwierdzono, że sprzyja też poprawie i utrzymaniu odporności organizmu.
  • Bardzo młode, delikatne liście topinambura, niezwykle bogate w witaminę C i karoten, są doskonałe na wiosenne sałatki.
  • Wzmacniają także układ odpornościowy i pomagają w stanach przewlekłego zmęczenia.
  • Nie zawiera tłuszczu ani cholesterolu
  • W Polsce z topinamburu produkowany jest lek dla cukrzyków o nazwie Topinulin.

UPRAWA

  • Na 1 m kwadratowy uprawy potrzeba około 15 bulw sadzeniaków. Jeden sadzeniak daje 10 – 20 bulw. Topinambur raz posadzony obficie plonuje co najmniej dziesięć lat.
  • można uprawiać w formie żywopłotu wzdłuż ogrodzenia .
  • Jest odporny nawet na 50-stopniowe mrozy i nie wymaga specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych.
  • Wykopki zaczęte w październiku można, prowadzić dokąd ziemia nie zamarznie lub wiosną – od marca do czerwca, gdyż bulwy doskonale zimują. 
  • Gdy podczas wzrostu roślin panuje sucha i słoneczna pogoda, wystarczy je okopać. Pojedyncze bulwy osiągają spore rozmiary, nierzadko ważą nawet pół kilograma.

Słonecznik bulwiasty osiąga imponujące rozmiary. Może urosnąć nawet do 3,5-4 m wysokości. Cała łodyga i duże, owalne liście są szorstko owłosione. Topinambur jest rośliną dnia krótkiego, podobnie jak chryzantemy, co oznacza, że kwitnie późnym latem i jesienią. 


Niektóre odmiany w naszych warunkach w ogóle nie zakwitają, o czym trzeba pamiętać,
Skórka bulw topinambura bywa biała, żółta, kremowa, różowa, czerwona lub głęboko fioletowa. Miąższ jest najczęściej biały lub kremowożółty.

Od 1998 w Polsce zarejestrowane są dwie odmiany słonecznika bulwiastego

  • ‚Albik’ – wydłużony maczugowaty kształt, białawe,
  • ‚Rubik’ – kształt nieregularny owalny, fioletowo nabiegłe.

W Europie występuja odmiany:

  • ‚Fuseau’ – tradycyjna odmiana francuska o nieco niższym wzroście (do 1,8 m) Bulwy wydłużone, gładkie, białe
  • ‚Dwarf Sunray’ – krótkołodygowa i obficie kwitnąca, stosowana jako roślina ozdobna, bulwy kruche i delikatne w smaku,
  • ‚Golden Nugget’ – bulwy stożkowate, przypominające marchew,
  • ‚Boston Red’ – bulwy guzowate, czerwonawe, duże.

Wykorzystanie w przemyśle :

Gorzelnictwo pozyskanie alkoholu z bulwy jest 1.5-krotnie bardziej wydajne, przy jednocześnie 5-krotnie niższych kosztach uprawy, niż zwykłych ziemniaków. Porównanie plonu z uprawy, w odniesieniu do zwykłego ziemniaka wynosi : 120q/ha dla topinambura oraz 60q/ha dla pospolitego ziemniaka. Maksymalny plon dla tej rośliny to 400q/ha.

Ciepłownictwo i energetyka bardzo wysoka wydajność słomy wysokoenergetycznej topinambura 25-30 ton/ha, jest to wynik 4-5 krotnie wyższy niż wikliny. Może być spalana bezpośrednio lub po przetworzeniu (obniżenie wilgotności o 15%) jako brykiet. Wykorzystywany jest nawet do produkcji biogazu i etanolu

Przemysł farmaceutyczny wyciąg z topinambura, produkuje już jedna z polskich firm farmaceutycznych.

Łodygi i liście nadają się do karmienia trzody oraz bydła, świeżo zerwane jak i te po przetworzeniu na granulat bądź susz. Roślina dodawana do paszy dodatkowo leczy schorzenia układu oddechowego zwierząt.

Przewaga Topinambura nad pospolitym ziemniakiem jest ogromna i co najważniejsze w pełni zasłużona. Natura po raz kolejny pokazała nam swoją potęgę i mądrość. Możemy z niej czerpać pełnymi garściami – róbmy to, bo warto.

TOPINAMBUR W KUCHNI

Pieczony Topinambur

Składniki:

  • topinambur w ilości na jedną blachę

  • 2 ząbki czosnku

  • płaska łyżeczka kminku

  • 2 gałązki rozmarynu

  • sól

  • oliwa

Przepis

  • topinambur szorujemy i ewentualnie można oskrobać jak młode ziemniaki,

  • kroimy w grube plastry

  • w misce mieszamy z roztartym czosnkiem, listkami rozmarynu, solą i oliwą.

  • rozkładamy na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.

  • piekarnik rozgrzewamy do 180 stopni.

  • pieczemy około godzinę

Frytki z topinambury

Składniki

  • 8 bulw topinamburu

  • 1 ząbek czosnku

  • 1/2 łyżeczki posiekanej bazylii

  • 1/2 łyżeczki posiekanych liści oregano

  • 1 szklanka oleju roślinnego

  • sól

Przepis

  • topinambur płuczemy i ew. obieramy.

  • kroimy w słupki lub w plasterki

  • czosnek obrać i posiekać.

  • na głębokiej patelni rozgrzewamy olej.

  • dodajemy czosnek i smażyć dwie minuty, mieszając.

  • wrzucamy topinambur,

  • dodajemy bazylię i oregano.

  • Mieszamy, rozkładając wszystko równomiernie na całej powierzchni patelni.

  • smażymy na mocnym ogniu aż frytki się zarumienią.

  • zdejmujemy z patelni,

  • odsączamy z tłuszczu na ręczniku papierowym.

  • Podajemy lekko posolone.

Zupa krem z topinamburu

Składniki

  • 1 łyżka oliwy extra vergine

  • 1 łyżka masła

  • 1 średnia cebula

  • 1 ząbek czosnku

  • 1 łyżeczka listków rozmarynu

  • 200 gram topinamburu

  • 100 gram kalafiora

  • 100 gram ugotowanej ciecierzycy

  • 1/2 litra bulionu jarzynowego

  • orzechy włoskie, posiekane i zrumienione na patelni

  • świeżo zmielony czarny pieprz

  • 1 liść jarmużu

Chipsy z jarmużu:

  • piekarnik nagrzewamy do 180 stopni

  • jarmuż myjemy,

  • odcinamy liście od twardej części pośrodku,

  • doprawiamy solą, pieprzem,

  • obtaczamy w oliwie

  • układamy na blaszce do pieczenia.

  • pieczemy przez 10 minut, do momentu jak będą chrupiące ale nie brązowe

Przygotowanie zupy:

  • w niedużym garnku podgrzewamy oliwę z masłem,

  • dodajemy pokrojoną w kosteczkę cebulę i smażymy przez ok. 2-3 minuty (od czasu do czasu mieszamy),

  • dodajemy pokrojony na plasterki czosnek i rozmaryn

  • smażymy przez ok. 2 minuty.

  • dodajemy cienko obrany , pokrojony w kostkę topinambur

  • smażymy co chwilę mieszając przez ok. 2-3 minuty.

  • dodajemy pokrojonego na kawałki kalafiora, ciecierzycę

  • smażymy ok. 2 minuty delikatnie doprawiając solą.

  • wlewamy gorący bulion

  • gotujemy przez 15 minut do miękkości warzyw

  • miksujemy zupę w stojącym blenderze na gładki krem,

  • rozlewamy do miseczek

  • dodajemy chipsy z jarmużu, orzechy włoskie, pieprz

    herbs-hydro.pl

źródła zdjęć: http://commons.wikimedia.org/wiki/User:Galwaygirl

Comments (0)

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*